Kleszcze na celowniku. Druga edycja badań wśród żołnierzy WOT

Wojska Obrony Terytorialnej i Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej (WIML) prowadzą drugą edycję badań nad chorobami odkleszczowymi wśród żołnierzy. Według danych Instytutu wśród badanych, którzy pamiętali ukłucie kleszcza, więcej niż co trzeci chorował lub choruje na boreliozę. Zespoły WIML docierają do żołnierzy w miejscu służby, a osobom wymagającym dalszej diagnostyki lub leczenia Instytut zapewnia opiekę specjalistów.

– Bezpieczeństwo naszych żołnierzy jest dla nas najważniejsze. Żołnierz, który po powrocie z zadań zauważy u siebie niepokojące objawy, powinien wiedzieć, do kogo się zwrócić i gdzie otrzyma pomoc. Dzięki współpracy z WIML może wykonać badania w miejscu służby, a w razie potrzeby podjąć leczenie w Instytucie. Zależy nam na ciągłości tej opieki, dlatego wystąpiliśmy do Departamentu Wojskowej Służby Zdrowia o kontynuację programu – podkreśla gen. bryg. Marcin Siudziński, zastępca dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej.

Ukłucie kleszcza pamiętało 48 proc. żołnierzy uczestniczących w badaniu WIML. Jak podaje Instytut, w tej grupie 38 proc. żołnierzy chorowało lub choruje na boreliozę, a 10 proc. – na kleszczowe zapalenie mózgu. Jak relacjonuje mgr Agata Pabin z zespołu badawczego WIML, po służbie w terenie żołnierze znajdowali na sobie niekiedy nawet po kilkanaście wkłutych kleszczy.

Samo ukłucie łatwo przeoczyć. Żołnierz może więc nie wiedzieć, że miał kontakt z bakteriami wywołującymi boreliozę, a dowiedzieć się o tym dopiero przy okazji badań krwi. Przeciwciała mogą utrzymywać się w organizmie przez lata, również po wyzdrowieniu. Dlatego lekarz ocenia wynik badania łącznie z objawami i wywiadem. Rozpoznanie choroby ma znaczenie dla dalszego zdrowia żołnierza – borelioza może prowadzić m.in. do zapalenia stawów, zaburzeń pracy serca czy zmian w układzie nerwowym.

– Jeżeli zdiagnozujemy chorobę, nie zostawimy żołnierza samego. WIML dysponuje specjalistyczną kadrą oraz zapleczem, w którym żołnierz – w jednym miejscu – otrzyma kompleksową opiekę medyczną – podkreśla dr hab. Ewelina Maculewicz, prof. WIML, kierownik Zakładu Badań Biomedycznych i Wzmacniania Organizmu Ludzkiego.

Początki współpracy sięgają grudnia 2021 r. Wówczas WIML otrzymał zgodę na przeprowadzenie badań w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025. W pismach z 7 czerwca 2022 r. i 15 marca 2023 r. Instytut zwracał się do Dowództwa WOT o wskazanie jednostek z terenów, na których badane choroby występują endemicznie.

W pierwszej edycji badacze chcieli ustalić, w jakim stopniu żołnierze są narażeni na boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu, a także na przenoszoną przez komary gorączkę Zachodniego Nilu. Ocena narażenia miała pomóc w doborze środków ochrony odpowiednich do warunków służby. Badania stanowią część projektu Ministerstwa Obrony Narodowej dotyczącego wpływu czynników chemicznych, biologicznych i fizycznych na zdrowie żołnierzy Sił Powietrznych, Wojsk Obrony Terytorialnej oraz pracowników wojska.

We wrześniu 2026 r., w ramach drugiej edycji, zespół WIML odwiedził zgrupowanie żołnierzy pełniących służbę na granicy polsko-białoruskiej. Na miejscu medycy pobrali krew do badań. Podczas spotkań z żołnierzami omówili dobór odzieży i środków odstraszających kleszcze, sprawdzanie skóry po powrocie z terenu oraz szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu. W ramach projektu żołnierze otrzymali też przyrządy do bezpiecznego usuwania wbitego kleszcza.