Polacy znają cyberzagrożenia, ale wciąż ryzykują. Co czwarty badany klika w niesprawdzony link

84 proc. badanych korzysta z bankowości online, 80 proc. robi zakupy w internecie, a 77 proc. korzysta z mediów społecznościowych. Jednocześnie co czwarty przyznaje, że zdarza mu się kliknąć w otrzymany link bez wcześniejszego sprawdzenia, a co piąty loguje się do banku bez zweryfikowania adresu strony. Raport Banku Pekao S.A. „Cyberbezpieczeństwo – postawy i zachowania Polaków” pokazuje wyraźną lukę między wysoką świadomością cyberzagrożeń a codziennymi zachowaniami użytkowników internetu.

Internet stał się naturalnym środowiskiem codziennego życia. Bankowość, zakupy i media społecznościowe to jedne z naszych najpopularniejszych aktywności cyfrowych, a urządzeniem dominującym w każdym z tych obszarów jest smartfon. Korzysta z niego od 69 do 89 proc. użytkowników. 

Skalę cyfrowej aktywności szczególnie dobrze pokazują dane dotyczące najmłodszego pokolenia. Przedstawiciele generacji Z spędzają w internecie średnio 5 godzin i 13 minut dziennie, podczas gdy wśród generacji Baby Boomers są to 3 godziny i 24 minuty. Jednocześnie dla 78 do 87 proc. przedstawicieli poszczególnych generacji bankowość internetowa i mobilna jest jedną z najpowszechniejszych aktywności cyfrowych.

Bank Pekao w raporcie „Cyberbezpieczeństwo – postawy i zachowania Polaków” przedstawia aktywność Polaków w internecie, ich poczucie bezpieczeństwa i świadomość zagrożeń, stosowane metody ochrony i nieostrożne nawyki oraz doświadczenia związane z oszustwami i cyberatakami.

– Kluczowym wyzwaniem nie jest dziś brak technologii. Rynek oferuje szeroki wachlarz rozwiązań, które skutecznie podnoszą poziom bezpieczeństwa, od uwierzytelniania wieloskładnikowego, przez analizę behawioralną, po mechanizmy risk-based authentication. Problem leży w ich niesystematycznym wykorzystywaniu. A technologia nie wystarczy bez bezpiecznych nawyków. Dopiero jej połączenie ze świadomością oraz edukacją użytkowników pozwala realnie ograniczyć skalę cyberoszustw – mówi Robert Mazur, dyrektor Departamentu Cyberbezpieczeństwa w Banku Pekao S.A.

Czujemy się bezpiecznie, ale wiemy, że cyberatak może dotyczyć także nas

Blisko połowa badanych, 47 proc., deklaruje poczucie bezpieczeństwa w internecie, a tylko 15 proc. twierdzi inaczej. Jednocześnie aż 40 proc. uważa, że może paść ofiarą cyberataku, a jedynie 16 proc. wyklucza taką możliwość. Największe poczucie bezpieczeństwa deklaruje pokolenie Z, w którym bezpiecznie online czuje się 55 proc. badanych.

Największe obawy związane z cyberbezpieczeństwem dotyczą finansów. 48 proc. badanych obawia się utraty pieniędzy, a 34 proc. wyłudzenia kredytu lub zaciągnięcia zobowiązania na swoje dane. Zainfekowania urządzenia wirusem obawia się 28 proc., a utraty danych 25 proc. ankietowanych.

Znamy phishing i podejrzane telefony. Gorzej z mniej oczywistymi zagrożeniami

Polacy wykazują bardzo wysoką świadomość najpopularniejszych cyberzagrożeń – 93 proc. badanych zna zagrożenie związane z podejrzanymi telefonami, 91 proc. rozpoznaje fałszywe wiadomości e-mail i SMS. Próby wyłudzenia kodu BLIK lub danych do bankowości identyfikuje 87 proc. ankietowanych.

Świadomość spada jednak w przypadku mniej oczywistych i bardziej technicznych zagrożeń. Kod QR prowadzący do fałszywej strony jako ryzyko rozpoznaje 65 proc. badanych, natomiast próby przeciążenia serwera zna 55 proc. Wyniki pokazują więc, że świadomość cyberzagrożeń jest szeroka, ale im bardziej złożony lub mniej widoczny w codziennym życiu mechanizm ataku, tym gorzej jest on rozpoznawany.

Wiemy, jak się chronić. Nie zawsze przekładamy tę wiedzę na działanie

Jednym z najmocniejszych wniosków raportu jest rozdźwięk między wiedzą o cyberzagrożeniach a codzienną praktyką. Połowa badanych deklaruje korzystanie wyłącznie ze znanych stron internetowych, 50 proc. używa też oprogramowania antywirusowego. Różne hasła do serwisów stosuje 38 proc. badanych, a 36 proc. na bieżąco aktualizuje system operacyjny, oprogramowanie antywirusowe i aplikacje. Kopie zapasowe ważnych plików wykonuje natomiast 22 proc.

Najczęściej korzystamy z zabezpieczeń prostych i wpisanych w codzienne używanie usług cyfrowych. Z powiadomień o logowaniu korzysta 69 proc. badanych, a z logowania dwuskładnikowego 56 proc. Menedżera haseł wykorzystuje 43 proc., a 38 proc. badanych docenia generator silnych haseł.

Jednocześnie część użytkowników nadal podejmuje działania zwiększające ryzyko. 25 proc. badanych przyznaje, że zdarza im się kliknąć w otrzymany link bez wcześniejszego sprawdzenia, 20 proc. loguje się do serwisu internetowego banku bez sprawdzenia adresu strony, a 19 proc. wpisuje dane karty płatniczej na obcym urządzeniu.

Co interesujące, ryzykowne zachowania częściej deklarują niektóre młodsze grupy. W niesprawdzone linki klika 28 proc. przedstawicieli generacji Z wobec 19 proc. z pokolenia Baby Boomers. Dane karty na nie swoim urządzeniu wpisuje odpowiednio 28 proc. przedstawicieli Gen Z i 7 proc. Baby Boomers.

Cyberatak nie jest abstrakcyjnym zagrożeniem

Skala doświadczeń pokazuje, że cyberzagrożenia stały się częścią cyfrowej codzienności. 44 proc. badanych deklaruje, że oni sami lub osoby z ich otoczenia doświadczyli oszustwa lub cyberataku. W pokoleniu Z odsetek ten wynosi 54 proc., w generacji Y 50 proc., w pokoleniu X 41 proc., a wśród generacji Baby Boomers 32 proc.

W grupie osób, które osobiście lub poprzez swoich bliskich doświadczyły cyberataku lub oszustwa, najczęściej (35 proc.) wskazywano próby wyłudzenia kodu BLIK lub danych do bankowości. Na drugim miejscu znalazło się przejęcie konta w mediach społecznościowych, wskazane przez 30 proc. badanych. Kolejne miejsca zajęły podejrzane telefony (26 proc.), fałszywe wiadomości SMS (17 proc.) oraz fałszywe e-maile (15 proc.).

Jeszcze bardziej wymowne są dane dotyczące osobistych doświadczeń: co piąty badany osobiście doświadczył oszustwa lub cyberataku. W tej grupie po 32 proc. badanych zgłosiło podejrzenie oszustwa np. bankowi, CERT lub policji albo skontaktowało się z bankiem lub inną instytucją, której dotyczyła wiadomość. 28 proc. zignorowało wiadomość lub zamknęło stronę.

Dane z raportu pokazują wyraźny paradoks. Użytkownicy internetu w dużym stopniu znają cyberzagrożenia, ale ta wiedza nie zawsze przekłada się na codzienne zachowania. Dlatego jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje nie tylko zwiększanie świadomości, lecz także budowanie trwałych nawyków: sprawdzania adresu strony, weryfikowania podejrzanych wiadomości, używania silnych i różnych haseł czy korzystania z dodatkowych zabezpieczeń.

O badaniu 

Badanie zrealizowane przy współpracy z firmą IQS, metodą CAWI na panelu Opinie.pl. (Próba reprezentatywna dla populacji (N = 1000), osoby bankujące w wieku 18-70 lat. Badanie objęło cztery grupy pokoleniowe: Gen Z, Gen Y, Gen X oraz generację Baby Boomers. (Pokolenia: Gen Z (18-29 lat), N = 248; Gen Y (30-44 lata), N = 248; Gen X (45-60 lat), N = 252; generacja Baby Boomers (>60 lat), N = 252.