Fabryki pracują, ich zaległości też. Prawie 8,9 mld zł przeterminowanego zadłużenia w przemyśle

Polskie zakłady produkcyjne mierzą się z rosnącą presją płynnościową.  Nie widać jej jednak na razie w masowej fali nowych bankructw, lecz szybkim wzroście nieopłaconych w terminie faktur przypadających na pojedyncze przedsiębiorstwo. Jak wynika z najnowszych danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i opóźnionych zobowiązań kredytowych w bazie BIK, przeterminowane zaległości w przetwórstwie przemysłowym osiągnęły już poziom blisko 8,9 mld zł, co oznacza wzrost o 17,7 proc. rok do roku. W tym samym czasie liczba niesolidnych dłużników zwiększyła się nieznacznie. To sygnał, że obecna sytuacja gospodarcza dotyka najmocniej firmy już wcześniej obciążone zaległościami, podnosząc ryzyko finansowe w całym sektorze. Najwyższy udział wartości zaległości mają producenci artykułów spożywczych.

Kluczowe dane:

• Zaległości płatnicze w przemyśle wzrosły w ciągu 12 miesięcy o 17,7 proc. osiągając na koniec lipca 2026 r. 8,9 mld zł;
• Liczba firm z zaległościami zwiększyła się w tym czasie zaledwie o 0,04 proc., do 26,8 tys.;
• 331 tys. zł wynosi średnia zaległość przypadająca na jedno przedsiębiorstwo przemysłowe;
• Za przeważającą część zaległości całego sektora odpowiadają producenci artykułów spożywczych – 1,5 mld zł (16,9 proc.);
• Ponad połowa firm produkcyjnych miała w ostatnich 3 miesiącach należności przeterminowane powyżej 30 dni - więcej niż w handlu i usługach.

Przemysł to jeden z najważniejszych segmentów polskiej gospodarki. W 2025 r. produkcja sprzedana przemysłu zwiększyła się realnie o 3,1 proc., a w samym przetwórstwie przemysłowym, czyli głównej części sektora, wzrosła o 3,4 proc.^[1] Skala rynku jest duża także pod względem liczby przedsiębiorstw. Pod koniec ubiegłego roku w Polsce działało około 239 tys. aktywnych firm przetwórstwa przemysłowego.^[2] To właśnie w tym sektorze skupia się duża część działalności produkcyjnej, a jego kondycja przekłada się na sytuację wielu firm współpracujących ze sobą w łańcuchach dostaw. Zaległości płatnicze tego sektora widoczne w Rejestrze Dłużników BIG InfoMonitor i bazie BIK na koniec lipca 2026 r. osiągnęły poziom blisko 8,9 mld zł i należały do 26 771 przedsiębiorstw.  

 - Dane o zaległościach płatniczych pokazują, że w przemyśle problem z płatnościami nie wynika dziś z gwałtownego wzrostu liczby przedsiębiorstw nie regulujących w terminie swoich zobowiązań. Coraz szybciej rośnie natomiast wartość zaległych zobowiązań przedsiębiorstw, które już wcześniej miały problemy z terminowym regulowaniem płatności. Przy słabszym popycie i utrzymującej się presji kosztowej oznacza to większe ryzyko utraty płynności finansowej nie tylko samych producentów, ale również ich kontrahentów – wskazuje Paweł Szarkowski, prezes BIG InfoMonitor. 

Średnia wartość zaległości przypadającej na jedno przedsiębiorstwo wzrosła z około 284 tys. zł do 331 tys. zł. Dane te wpisują się w okres słabszej koniunktury w przemyśle. Sierpniowy odczyt PMI dla polskiego sektora wytwórczego wyniósł 48,3 pkt, wobec 49 pkt miesiąc wcześniej. Wynik pozostaje poniżej granicy 50 pkt, co oznacza pogorszenie koniunktury w sektorze. Sierpień był już szesnastym miesiącem z rzędu, w którym PMJ z odczytem „pod kreską”.^[3] 

Jeszcze dłużej, bo siedemnasty miesiąc, kurczyły się nowe zamówienia. W sierpniu tempo spadku dodatkowo przyspieszyło. W badaniu S&P Global firmy wskazywały m.in. na słabszy popyt ze strony budownictwa oraz rosnącą konkurencję importową z Chin. Do tego dochodzi presja po stronie dostaw. W sierpniu terminy realizacji zamówień wydłużyły się najbardziej od ponad czterech lat, odwracając poprawę obserwowaną w lipcu. Pozytywnym sygnałem są natomiast prognozy produkcji na najbliższe 12 miesięcy. Na razie przedsiębiorstwa działają jednak w warunkach słabszego popytu i utrzymującej się presji na działalność operacyjną. 

Gdzie zaległości rosną najszybciej 

Przetwórstwo przemysłowe to sektor bardzo niejednorodny, a finansowa presja rozkłada się na branże bardzo nierówno. Dane z Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i informacje o opóźnionych zobowiązaniach kredytowych z BIK pokazują, że najszybciej rosną zaległości producentów chemikaliów i wyrobów chemicznych - wzrost o 38,9 proc. do 123,3 mln zł. Skok przeterminowanych zobowiązań dotyczy też producentów wyrobów tekstylnych - o 25,1 proc. do 130,6 mln zł. Podobny wynik mają producenci wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych – o 24,5 proc. do 479,1 mln zł. Wśród branż z dużym przyrostem zaległości tradycyjnie już znajdują się producenci mebli, ze wzrostem o 21,1 proc. do 413,3 mln zł.

Inaczej sytuacja wygląda, gdy przyjrzymy się branżom odnotowującym największy przyrost nowych niesolidnych dłużników. Na szczycie znajdują się producenci metalowych wyrobów gotowych ze wzrostem o 156 firm do 5 263. Tuż za nimi plasują się producenci mebli - wzrost o 104 firm do 2 757. Niechlubne podium zamykają firmy produkujące wyroby z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych - wzrost o 66 firm do 1 343. W żadnej z tych branż zmiana nie przekroczyła jednak nawet 1 procenta i żadna nie generuje łączenie tak wysokiej wartości zaległych zobowiązań co producenci artykułów spożywczych. Ich zobowiązania stanowią około 17 proc. udział w zadłużeniu całego sektora – na koniec lipca 2026 r. wyniosły blisko 1,5 mld zł. Bieżących faktur wobec kontrahentów, rachunków oraz kredytów nie płaci 2 671 przedsiębiorstw spożywczych. 

Wzrost wartości zaległości przedsiębiorstw przemysłowych przy niemal niezmienionej liczbie przedsiębiorstw z zaległościami, pokazuje, że skala problemu rośnie przede wszystkim tam, gdzie opóźnienia występowały już wcześniej.  - W przemyśle ma to szczególne znaczenie, ponieważ firmy są ze sobą silnie powiązane i często działają przy dużym zaangażowaniu kapitału obrotowego. Gdy płatność za wykonaną dostawę lub usługę nie przychodzi na czas, przedsiębiorstwo nadal musi finansować wynagrodzenia, zakup materiałów, energię czy kolejne zamówienia. Im dłużej pieniądze za zrealizowaną sprzedaż pozostają poza przedsiębiorstwem, tym większa presja na jej własną płynność finansową i tym większe ryzyko przenoszenia problemów na kolejnych uczestników łańcucha dostaw, co generuje i przyśpiesza powstawanie zjawiska zatorów płatniczych – mówi dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor. - Dodatkowo sytuację przedsiębiorstw przemysłowych komplikują czynniki zewnętrzne, takie jak spowolnienie gospodarcze w Niemczech, utrzymujące się wysokie koszty finansowania, skokowy wzrost cen energii i surowców w wyniku konfliktu na Bliskim Wschodzie, zaburzenia w globalnych łańcuchach dostaw czy niepewność geopolityczna. Czynniki te ograniczają zdolność firm do generowania gotówki oraz zwiększają ryzyko opóźnień płatniczych, wzmacniając negatywne skutki problemów z płynnością finansową – dodaje. 

Rosnące długi, malejący margines bezpieczeństwa 

Dane z baz BIG InfoMonitor i BIK pokazują skalę problemu, ale nie mówią, jak firmy odczuwają go w codziennej działalności. Odpowiedzi te przynosi badanie Skaner MŚP za 3 kwartał 2026 r.^[4] Wynika z niego, że w sektorze produkcji 83 proc. firm ma klientów, którzy płacą po terminie. W ostatnich trzech miesiącach należności przeterminowane o przeszło miesiąc miała ponad połowa badanych firm produkcyjnych. Więcej niż w handlu czy usługach. Przy dłuższych opóźnieniach różnice między sektorami zacierają się, jednak nadal ponad ¼ firm produkcyjnych miała też należności przeterminowane o ponad 60 dni. 

Skala samych opóźnień nie pokazuje jednak całego ich kosztu. Spośród firm produkcyjnych, których klienci płacą po terminie, co trzecia zdecydowanie potwierdza, że zamrożone należności wpływają na kondycję przedsiębiorstwa, utrudniając m.in. utrzymanie płynności, regulowanie własnych zobowiązań czy inwestowanie. Jeśli uwzględnić również odpowiedzi „raczej tak”, wpływ opóźnionych płatności na kondycję firmy deklaruje 58 proc. przedsiębiorstw produkcyjnych.  

To sygnał, żeby uważniej zarządzać należnościami i ryzykiem kontrahenta. Im dłużej pieniądze pozostają poza firmą, tym większe znaczenie ma nie tylko monitoring własnych płatności, ale także wiedza o sytuacji finansowej partnerów biznesowych. W warunkach, w których zaległości rosną szybciej niż liczba firm mających problemy z płatnościami, szybkie wychwycenie pierwszych sygnałów opóźnień może ograniczyć ich wpływ na kolejne ogniwa łańcucha dostaw.

Firmy chcą wiedzieć z kim zaczynają współpracę 

Producenci nie rezygnują automatycznie ze współpracy z firmami, o których wiedzą, że zdarzają im się opóźnienia w płatnościach. Ponad połowa z nich deklaruje, że jest skłonna nawiązać współpracę z takim kontrahentem. Deklaracje przedsiębiorców pokazują jednak, że takie decyzje nie zapadają pochopnie. Odsetek firm przemysłowych, które zawsze sprawdzają przed rozpoczęciem współpracy opinie o nowym kontrahencie dostępne w internecie jest najwyższy i wynosi 34 proc. Jeśli uwzględnić również przedsiębiorstwa, które robią to często, odsetek w produkcji sięga 63 proc. To najwyższy wynik spośród trzech badanych sektorów. 

- Przy takiej skali zatorów płatniczych weryfikacja kontrahenta staje się ważnym elementem zarządzania ryzykiem. Brak wiedzy o sytuacji finansowej partnera biznesowego oznacza podejmowanie decyzji bez pełnego obrazu potencjalnego ryzyka. Widać jednak, że przedsiębiorcy coraz częściej dostrzegają znaczenie takich działań. W sektorze produkcyjnym firmy sprawdzają swoich kontrahentów zdecydowanie częściej niż w budownictwie czy transporcie. Aż 37 proc. firm produkcyjnych deklaruje, że robi to zawsze, podczas gdy w pozostałych branżach odsetek ten wynosi średnio 21 proc. – podkreśla Paweł Szarkowski, prezes BIG InfoMonitor.