SGGW współtworzy pierwszą bispecyficzną immunoterapię komórkową dla pacjentów z glejakiem. Projekt o wartości blisko 70 mln zł

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie została partnerem projektu, którego celem jest opracowanie i przeprowadzenie badań klinicznych nowej immunoterapii komórkowej dla pacjentów z glejakiem – jednym z najbardziej agresywnych nowotworów mózgu. Całkowita wartość przedsięwzięcia wynosi blisko 70 mln zł, a przyznane dofinansowanie przekracza 35,7 mln zł. 

Projekt „Bispecyficzna immunoterapia komórkowa – nowe podejście w leczeniu glejaka” będzie realizowany przez konsorcjum, którego liderem jest firma Cellis Sp. z o.o., a konsorcjantem Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. 

Przedsięwzięcie uzyskało finansowanie w ramach naboru „Ścieżka SMART” programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021–2027. Koszt całkowity projektu wynosi 69 605 942,66 zł, w tym koszty kwalifikowalne to ponad 58,4 mln zł. Przyznana kwota dofinansowania wynosi 35 748 357,15 zł. 

Nowa szansa dla pacjentów z nawrotem glejaka 

Celem projektu jest opracowanie i przetestowanie w badaniach klinicznych nowej allogenicznej, bispecyficznej immunoterapii komórkowej przeznaczonej dla pacjentów z glejakiem wielopostaciowym, u których doszło do pierwszej wznowy choroby. 

Glejak, jest najczęstszym i najbardziej agresywnym pierwotnym nowotworem mózgu u dorosłych. Pomimo stosowania operacji, radioterapii i chemioterapii rokowania pacjentów pozostają niepomyślne. Szczególnie trudna jest sytuacja osób, u których choroba nawraca – obecnie nie istnieje jedna skuteczna, powszechnie przyjęta metoda leczenia nawrotu, a mediana przeżycia wynosi około sześciu miesięcy. 

Terapia wykorzystuje naturalną zdolność makrofagów do migracji do wnętrza guza. Komórki zostały wyposażone w koniugat ferrytyny z lekiem przeciwnowotworowym, dzięki czemu mogą jednocześnie dostarczać lek do trudno dostępnych obszarów guza (w mechanizmie TRAIN odkrytym przez naukowców SGGW) oraz aktywować odpowiedź immunologiczną przeciw nowotworowi. Określenie "bispecyficzna" oznacza, że terapia jednocześnie niszczy komórki nowotworowe i aktywuje układ odpornościowy pacjenta.  

Bezprecedensowe wyniki badań przedklinicznych 

Wyniki dotychczasowych badań przedklinicznych są bardzo obiecujące.  W wielu niezależnych modelach glejaka uzyskano całkowite remisje u większości leczonych zwierząt. 

Szczególnie istotne okazały się obserwacje dotyczące pamięci immunologicznej. Zwierzętom, u których wcześniej wyeliminowano glejaka za pomocą dwóch podań MDC-735, po sześciu miesiącach ponownie wszczepiono komórki nowotworowe – tym razem do drugiej półkuli mózgu. U 80 proc. z nich nowy guz się nie rozwinął. 

Wynik ten wskazuje, że terapia nie tylko doprowadziła do eliminacji komórek nowotworowych, lecz także uruchomiła długotrwałą odpowiedź układu odpornościowego, mogącą chronić organizm przed nawrotem choroby. 

Badania wykazały również, że MDC-735 może eliminować komórki nowotworowe o cechach komórek macierzystych, które są szczególnie odporne na leczenie i mogą odpowiadać za ponowne pojawienie się guza. Jednocześnie w badaniach przedklinicznych terapia wykazywała zdolność penetracji trudno dostępnych obszarów nowotworu przy zachowaniu bezpieczeństwa zdrowych tkanek mózgu. 

Technologia będąca podstawą projektu została opisana w 2025 roku na łamach prestiżowych czasopism naukowych „Science Translational Medicine” oraz „Nature Communications”. Za publikację w „Science Translational Medicine” przyznano nagrodę Pfizer Research Award dla najlepszej pracy z zakresu onkologii. 

Od laboratorium do badań klinicznych 

Projekt obejmuje pełną ścieżkę rozwoju terapii – od dalszych badań przedklinicznych i optymalizacji procesu wytwarzania komórek aż po badania kliniczne I i II fazy prowadzone u pacjentów z pierwszą wznową glejaka. 

W pierwszej fazie badań klinicznych ocenione zostaną przede wszystkim bezpieczeństwo terapii, jej tolerancja przez pacjentów oraz dawka terapeutyczna. Badanie fazy II ma natomiast umożliwić ocenę skuteczności leczenia, wpływu terapii na długość przeżycia oraz jakość życia pacjentów. 

Dodatkowo projekt obejmuje prace badawcze nad możliwością wykorzystania indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych (iPSC) jako przyszłego źródła makrofagów. Takie rozwiązanie może zapewnić nieograniczone źródło komórek, zwiększyć powtarzalność procesu oraz umożliwić standaryzację i automatyzację produkcji terapii. 

Terapia dostępna „na żądanie” 

Jednym z najważniejszych założeń projektu jest stworzenie terapii allogenicznej, produkowanej z komórek pochodzących od zdrowych dawców. W przeciwieństwie do terapii autologicznych, które wymagają indywidualnego przygotowania dla każdego chorego, rozwiązanie rozwijane przez Cellis ma być dostępne jako gotowy produkt typu off-the-shelf. 

Takie podejście może w przyszłości ograniczyć czas oczekiwania pacjenta na rozpoczęcie leczenia, zmniejszyć koszty produkcji oraz uprościć logistykę związaną ze stosowaniem zaawansowanych terapii komórkowych. 

SGGW w projekcie o globalnym potencjale 

Udział SGGW w przedsięwzięciu łączy kompetencje naukowe i zaplecze badawcze uczelni z doświadczeniem biotechnologicznym firmy Cellis. Projekt wzmacnia obecność Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w badaniach o wysokim potencjale wdrożeniowym i bezpośrednim znaczeniu dla zdrowia oraz jakości życia pacjentów. Za część badań odpowiada zespół prof. Magdaleny Król z Centrum Immunoterapii Komórkowych SGGW, od lat prowadzący badania nad immunoterapią nowotworów oraz biologią makrofagów. 

Technologia MDC-735 została wcześniej wyróżniona nagrodą Innovation Radar Grand Prize 2024, przyznawaną przez Komisję Europejską i European Innovation Council najbardziej przełomowym technologiom rozwijanym w projektach finansowanych ze środków UE. W 2025 roku firma Cellis została zakwalifikowana do akceleratora Johnson & Johnson JLABS jako pierwsza firma z Europy Środkowo-Wschodniej rozwijająca terapię opartą na makrofagach. W 2026 technologia uzyskała nagrodę firmy Pfizer. Rozwój technologii był wcześniej wspierany również przez granty Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC) oraz Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC), co umożliwiło przeprowadzenie badań stanowiących podstawę obecnego projektu. 

Badania prowadzone w ramach projektu bazują na wieloletnich pracach zespołu prof. Magdaleny Król z SGGW nad wykorzystaniem makrofagów w terapii nowotworów. Wyniki tych badań były publikowane w czołowych czasopismach naukowych i stanowią podstawę rozwijanej obecnie technologii MDC-735. 

Projekt wykorzystuje sieć międzynarodowych partnerstw naukowych i klinicznych obejmujących m.in. Szpital Uniwersytecki w Zurychu, Uniwersytet Stanforda oraz Uniwersytet Bostoński, co ma umożliwić sprawne przeprowadzenie programu rozwoju klinicznego oraz dalszą internacjonalizację technologii. Efektem projektu ma być nowa terapia glejaka, zweryfikowana w badaniach klinicznych I i II fazy oraz przygotowana do dalszego procesu rejestracji i globalnego wdrożenia. Jeśli wyniki badań klinicznych potwierdzą dotychczasowe rezultaty, MDC-735 może stać się istotnym krokiem w rozwoju skuteczniejszych metod leczenia jednego z najtrudniejszych nowotworów współczesnej medycyny.