Metoda na... – czyli jak nie dać się złapać?

Oszustwo i manipulacja...

Każdy kto korzysta z Internetu, nieraz zetknął się z próbą oszustwa. Nigeryjski książę, amerykański żołnierz, metoda “ma wnuczka”, oszustwo “na BLIK’a”, praca chałupnicza -  to tylko mały wycinek z niestety skutecznych sposobów oszukiwania w Internecie. Idea oszustwa opiera się na świadomym i zamierzonym działaniu (oszukujacego), wspartym dodatkowo kłamstwem lub/i manipulacją. Oczekiwanym efektem jest osiągnięcie korzyści (najczęściej majątkowej) kosztem osoby oszukanej. Ofiara oszustwa jest przekonana, że postępuje słusznie, chce pomóc, ulega emopcjom a sprawca ciągle utwierdza ją w słuszności tych odczuć. Usypia jej czujność, wykorzystuje fakt nieznajomości prawa, niezrozumienia sytuacji (np. ze względu na zaawansowny wiek, chorobę lub uzależnienie). Przestępstwa oszustwa w Internecie należy rozumieć w sposób analogiczny jak te popełnianie w “świecie realnym” ze wszystkimi prawnymi tego konsekwencjami.  

Czym jest “oszustwo w Internecie”?

To takie samo oszustwo jak każde inne i niesie takie same konsekwensje prawne. Oszukiwanie jest tak stare jak świat, pierwszym jego przypadkiem było zdarzenie opisane w Księdze Rodzaju, gdzie wąż w raju oszukał Ewę. Zmianie ulegają tylko narzędzia, którym posługuje się oszust i otoczenie, w którym się poruszamy – obecnie to platformy społecznościowe, sklepy internetowe, komunikatory, strony www, infolinie, zdalna pomoc etc.

Oszustwo jest manipulacją, a najłatwiej manipuluje się osobami będącymi w emocjach. Strach, panika, chciwość, wstyd ale też potrzeba bliskości i samotność to na tych emocjach budowana jest narracja, która ułatwia osiąganie celów przez oszustów.

Historia “sprzedana” przez oszusta, musi wzbudzać emocje!

• “Pana konto zostało przejęte, proszę o podjęcie natychmiastowych działań zaradczych!!! Pomogę Panu zabezpieczyć środki”
• “Pani wnuczka / wnuczek spowodowała wypadek, nie może podejść do telefonu, potrzebuje pieniędzy aby zapłacić mandat, żeby nie było konsekwencji prawnych. Proszę o BLIK’a na numer telefonu”
• “Witam! Jestem Książę Ahmed, członek królewskiej rodziny z Arabii Saudyjskiej. Piszę do Pani z poważną i pilną prośbą. Ze względu na obecną niestabilną sytuację polityczną w naszym kraju zostałem zmuszony do wyprowadzenia znacznych środków finansowych z Arabii Saudyjskiej (...).”

“Oszustwa wtórne”

Pomysłowość i perfidia oszustów nie zna granic. Wykorzystują aktualnie nośne tematy polityczne i medialne. Np. Możliwość odzyskania środków, które ofiary straciły w związku
z aferami finansowymi typu AmberGold, GetBack, ZondaCrypto. Kuszą możliwością odzyskania środków ale najpierw wymagają np. opłaty wstępnej, opłaty transferowej, poniesienia kosztów ekspertyzy prawnej etc. To tzw. oszustwo wtórne (ang. recovery scam). Oczywiście celem tych działań jest kolejne wyłudzenie środków a nie pomoc ofiarom.

Dlaczego ulegamy oszustom?

Oszuści działający w Internecie to nie tylko pojedynczy amatorzy, to zorganizowane
i posiadające odpowiednie kompetencje grupy przestępcze. Doskonale przygotowane pod kątem technicznym (fałszywe strony banków, które wyglądają identycznie jak te prawdziwe), psychologicznym (umieją wzbudzać emocje, prowadzić rozmowę, są empatyczne). Posiadają narzędzia ułatwiające manipulację i to na tym opierają swoje działania, to zawodowcy
w oszukiwaniu!

Dlaczego nie zgłaszamy oszustwa na Policję?

Podstawowym problemem, osoby oszukanej jest bardzo silne poczucie wstydu.
To normalne w takiej sytuacji ludzkie uczucie; że ulegliśmy manipulacji, że daliśmy się oszukać, że popełniliśmy błąd. Zamiast szukać pomocy, zamykamy się w sobie, nie chcemy się do tego przyznać, boimy się oceny i napiętnowania, czujemy się głupi. Dodatkowo panuje przekonanie, że ujęcie  i ukarania oszustów jest niemożliwe i nie ma sensu zgłaszać oszustwa, a poza tym szkoda materialna czasami jest niskiej wartości. To błąd, tego właśnie oczekują oszuści, zależy im na tym aby nie zgłaszać tych zdarzeń, bo to ułatwia im dalsze oszukiwanie kolejnych osób.

Jak się zabezpieczyć?

Podstawą jest zachowanie spokoju oraz cyberhigiena. Ta kolejność nie jest bez znaczenie, oszustwo nie bierze się znikąd, istnieje zawsze ten pierwszy kontakt. Czasami jest to mail, telefon, post na Facebook’u czy wiadomość z komunikatora. To ten pierwszy element ma wywołać reakcję emocjonalną, która umożliwi dalszą manipulację ofiarą. Dlatego podstawą jest spokój i dystans emocjonalny do informacji.

Niezależnie od spokojnej głowy powinniśmy dbać o cyberhigienę: używać legalnego
i aktualnego oprogramowania, antywirusa, dwuskładnikowego wierzytelniania, unikania podejrzanych stron, pracujemy na kontach o ograniczonych uprawnieniach, stosujemy managery haseł.

Jak się zachować jak padliśmy ofiarą oszustów?

Nie wstydzić się, zgłosić zdarzenie na najbliższym posterunku Policji, złożyć odpowiednie zeznania, przekazać informacje, którymi dysponujemy. Dzielić się ze znajomymi i rodziną tą informacją bo tym samym edukujemy nasze otoczenie. Samemu zacznijmy interesować się tematyką oszustw aby nie paść powtórnie ich ofiarą. Nawet jeśli oszustwo się nie powiodło zgłośmy ten fakt do NASK’u, aby ustrzec innych.

https://incydent.cert.pl/#!/lang=pl,entityType=notObligatedEntity,negativeEffects=true

Pamiętaj! Nie działaj emocjonalnie!

Otrzymałeś maila, wiadomość na komunikatorze, ktoś do Ciebie zadzwonił? Zachowaj spokój i zimną głowę, porozmawiaj o tym co otrzymałeś z bliskimi, co dwie głowy to nie jedna. Daj sobie czas na zastanowienie i spokojną analizę. Wyloguj emocje...

Pamiętaj! Bądź świadomy zagrożenia, edukuj siebie i domowników. Nie otwieraj podejrzanych załączników, weryfikuj linki przed kliknięciem.

Jeżeli jesteś zainteresowany cyberbezpieczeństwem i pracą na rzecz Sił Zbrojnych RP, to Zespół Działań Cybeprzestrzennych DWOT jest miejscem właśnie dla Ciebie! Aplikuj już dziś:

https://terytorialsi.wp.mil.pl/cyberkomponent