Prądnik odzyska życie. Ruszył projekt przywracania ciągłości ekologicznej krakowskiej rzeki
Jeszcze niedawno nazywano go „krakowską Amazonką”. Dziś Prądnik, malowniczy dopływ Wisły, tonie w zanieczyszczeniach i pod ciężarem betonowych barier. WWF Polska oraz Bonneville Environmental Foundation (BEF), we współpracy z Wodami Polskimi, rozpoczęły projekt, który przywróci rzece życie i połączy ją z Wisłą.
Prądnik to niewielka, 33-kilometrowa rzeka, która płynie przez obszar Ojcowskiego Parku Narodowego i uchodzi do Wisły w Krakowie, gdzie znana jest jako Białucha. Jej górny bieg zachwyca naturalnym krajobrazem Doliny Prądnika – to jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów w Polsce. Niestety, im bliżej miasta, tym rzeka staje się bardziej zdegradowana.
Na liczącym zaledwie 19 kilometrów odcinku między Sułoszową, a Krakowem, podczas społecznej inwentaryzacji przeprowadzonej przez osoby zaangażowane w ochronę rzek, zidentyfikowano niemal 200 rur odprowadzających nieoczyszczone ścieki i kilkanaście dzikich wysypisk. Dodatkowo miejscami rzeka została uregulowana i obudowana różnego rodzaju umocnieniami brzegowymi, co ograniczyło jej zdolności do samooczyszczania.
Od granic Krakowa, Prądnik płynie jednak swobodnie, meandrując wśród drzew przez obszar użytku ekologicznego - terenu objętego szczególną ochroną. Niestety poniżej rzeka napotyka na betonowe progi, które uniemożliwiają migrację ryb i innych organizmów wodnych do tego pięknego, naturalnego i urozmaiconego siedliskowo odcinka. Wiele lat temu Prądnik został sztucznie podzielony na fragmenty – a każda rzeka, by mogła żyć, potrzebuje zachowania ciągłości.
Dwa progi, które otworzą rzekę na nowo
W ramach wspólnego projektu WWF Polska i Bonneville Environmental Foundation, na podstawie porozumienia z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie, do końca 2028 roku zostaną udrożnione dwie kluczowe bariery na rzece:
- Stopień 1 – przy ujściu do Wisły
Na odcinku ujściowym, zaledwie 170 metrów od Wisły, znajdowała się pierwsza bariera. To ona zamykała rybom drogę z Wisły do miejsc tarliskowych i schronień w Prądniku. Ponieważ budowla stanowi ujęcie wody do elektrociepłowni, nie może zostać trwale usunięta. Mamy jednak rozwiązanie. We wrześniu 2026 r. usypaliśmy żwirowo-kamienną pryzmę, która sprawia, że woda na stałe przykrywa próg i udrożnia rzekę, pozwalając wodzie i znajdującym się w niej organizmom swobodnie płynąć. Powstanie nowe bystrze – dynamiczny odcinek rzeki, który nie tylko umożliwi wędrówki rybom, ale też, dzięki rumowisku skalnemu i żwirowemu, stanie się schronieniem i miejscem rozrodu dla wielu organizmów wodnych – od ryb po bezkręgowce wodne.
- Stopień 2 – w Parku Białoprądnickim im. Tadeusza Kościuszki (planowane prace: jesień 2028 roku)
Druga bariera to pozostałość, a w zasadzie fundamenty starego, ponad 100 letniego jazu iglicowego, który dziś nie pełni już swoich dawnych funkcji, a stanowi istotną barierę migracyjną. Z racji bliskości zabudowań i ograniczonej powierzchni do dyspozycji, próg zostanie przekształcony w rampę kamienną, która umożliwi organizmom wodnym migrację w górę i w dół rzeki, a także stworzy nowe, naturalne siedliska dla ryb.
Efekty przyrodnicze projektu
| – Odtworzenie ciągłości ekologicznej to klucz do przywrócenia życia rzece. Dzięki tym działaniom umożliwimy rybom powrót do miejsc tarliskowych i umożliwi im swobodną migrację w górę i w dół rzeki. Odtworzymy naturalne siedliska dla fauny bezkręgowej, a tym samym poprawimy jakość wód Prądnika – mówi Robert Waradzyn, starszy specjalista ds. renaturyzacji wód WWF Polska. – Odbudowane obszary skalne oraz żwirowe pozwolą rzece znów się oczyszczać i regenerować. |
Projekt przyczyni się do poprawy stanu ekologicznego rzeki oraz zwiększenia różnorodności biologicznej w jej dolinie. Działania na rzecz odtworzenia naturalnych funkcji rzeki mogą również przynieść wymierne korzyści mieszkańcom, wspierać ograniczanie ryzyka podtopień, łagodzić skutki upałów i poprawiać jakość przestrzeni miejskiej. Rzeka i jej dolina pełnią istotne funkcje przyrodnicze, takie jak retencjonowanie wody, regulacja lokalnego mikroklimatu oraz tworzenie siedlisk dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Jednocześnie stanowią przestrzeń sprzyjającą rekreacji, wypoczynkowi i aktywności fizycznej. Ochrona i poprawa stanu rzeki to zatem inwestycja zarówno w środowisko naturalne, jak i w jakość życia mieszkańców.
WWF Polska i Wody Polskie wspólnie na rzecz odbudowy ekosystemów wodnych
Projekt na Prądniku to jedno z przedsięwzięć realizowanych wspólnie przez WWF Polska i Wody Polskie. Obie organizacje współpracują na rzecz przywracania ciągłości ekologicznej rzek, odbudowy ekosystemów wodnych i renaturyzacji cieków, łącząc cele środowiskowe z potrzebami związanymi z funkcjonowaniem istniejącej infrastruktury.
| – Skuteczna ochrona rzek wymaga współpracy oraz połączenia wiedzy i doświadczenia różnych środowisk. Projekt na Prądniku pokazuje, że dzięki zaangażowaniu administracji publicznej, organizacji pozarządowych i partnerów wspierających działania na rzecz środowiska można wypracowywać rozwiązania, które przywracają rzekom ciągłość ekologiczną, a jednocześnie pozwalają zachować funkcje istniejącej infrastruktury. To konkretna korzyść dla organizmów wodnych i ważny krok w kierunku odbudowy bioróżnorodności naszych rzek – mówi Mateusz Balcerowicz, prezes Wód Polskich. |
Wody Polskie i WWF Polska są również partnerami projektu LIFE for Rivers, realizowanego w dorzeczu Parsęty, oraz uczestniczą w pracach Grupy roboczej ds. programu LIFE, prowadzonej wspólnie z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Obie organizacje brały także udział w testowaniu metodyki wyznaczania rzek swobodnie płynących, która ma wspierać planowanie działań renaturyzacyjnych i realizację celów określonych w unijnym rozporządzeniu w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych.
Partnerstwo na rzecz rzek
Projekt realizowany jest we współpracy z amerykańską organizacją non-profit Bonneville Environmental Foundation (BEF), z siedzibą w Portland w stanie Oregon, która od ponad 25 lat działa na rzecz ochrony zasobów wodnych i klimatu. Jej misją jest tworzenie innowacyjnych rozwiązań środowiskowych poprzez współpracę z partnerami z różnych sektorów, koncentrując się głównie na odnawialnych źródłach energii i odbudowie zasobów wodnych.
| – To wyjątkowe partnerstwo łączące doświadczenie lokalne z międzynarodowym. Cieszymy się, że wspólnie z WWF Polska możemy wspierać działania rewitalizacyjne, które realnie poprawiają stan środowiska i przywracają rzeki naturze – mówi Sara Hoversten, starsza dyrektor ds. zarządzania zasobami wodnymi w BEF. |
Bonneville Environmental Foundation pomaga firmom inwestować w rozwiązania zwiększające odporność na niedobory wody, w tym w projekty przywracające naturalne siedliska, usuwające bariery utrudniające migrację ryb oraz wdrażające rozwiązania zmniejszające zanieczyszczenie wody. Do tej pory BEF pozyskała ponad 70 milionów dolarów na wsparcie ponad 500 projektów, które poprawiły jakość i bioróżnorodność zasobów wodnych.
Projekt na rzece Prądnik, pierwszy tego rodzaju wspierany przez BEF w Polsce, w pomaga realizować cel, jakim jest ochrona i odtwarzanie ekosystemów słodkowodnych.
Rzeka nie ma głosu. Ale my możemy mówić w jej imieniu.
Bonneville Environmental Foundation (BEF) to amerykańska organizacja non-profit, która wspiera firmy w dążeniu do równowagi z środowiskiem poprzez kompleksową ofertę produktów ekologicznych, programów edukacyjnych i działań na rzecz społeczności lokalnych. W ramach programu Business For Water Stewardship™ Fundacja współpracuje z lokalnymi społecznościami i decydentami politycznymi, wdrażając rozwiązania, które mają zagwarantować ludziom, przyrodzie, gospodarce i ekosystemom dostęp do wystarczającej ilości czystej wody – niezbędnej do ich rozwoju.
Kontakt dla mediów: Robert Waradzyn, starszy specjalista ds. ochrony rzek WWF Polska rwaradzyn@wwf.pl
kontakt dla mediów
Agnieszka Veljković
aveljkovic@wwf.pl
tel: +48 691 690 601
Stanisław Popłochodzki
spoplochodzki@wwf.pl
tel: +48 785 120 510
informacje o firmie
załączniki
kontakt dla mediów
Agnieszka Veljković
aveljkovic@wwf.pl
tel: +48 691 690 601
Stanisław Popłochodzki
spoplochodzki@wwf.pl
tel: +48 785 120 510