System skupiony na relacjach i wyzwaniach AI. Badanie z okazji Dnia Nauczyciela

Aż 84% Polaków uważa obecną podstawę programową za odrealnioną i przeładowaną teorią, a 70% oczekuje pragmatycznego wykorzystania sztucznej inteligencji w klasach zamiast zakazów. Najnowsze badanie opinii ujawnia głęboką zmianę oczekiwań wobec polskiej oświaty: Polacy chcą szkoły stawiającej na krytyczne myślenie, empatyczną rolę nauczyciela oraz odejście od tradycyjnej skali ocen. Zmianom tym towarzyszy jednak rosnące osamotnienie pedagogów w walce z problemami socjalnymi uczniów i brakiem realnego wsparcia ze strony państwa.

Koniec ery encyklopedyzmu: Czas na myślenie krytyczne i elastyczność

Jak wynika z badania "Realia edukacji. Oczekiwania społeczne i wyzwania systemowe" serwisu Prezentmarzeń polskie społeczeństwo wyraźnie domaga się gruntownej przebudowy programu nauczania. Aż 84% ankietowanych ocenia obecną podstawę programową jako niedostosowaną do wyzwań współczesnego świata. Większość respondentów (57%) wskazuje na przeładowanie czystą teorią i brak kluczowych umiejętności praktycznych, a kolejne 27% uważa program za całkowicie przestarzały. Zaledwie 8% badanych wyraża aprobatę dla obecnego kształtu edukacji.

Głównym oczekiwaniem wobec szkół staje się rozwijanie krytycznego myślenia oraz umiejętności adaptacji do szybko zmieniającego się świata – na te kompetencje wskazuje 47% badanych. Tradycyjne przygotowanie do egzaminów i rekrutacji traktuje jako priorytet jedynie 19% Polaków, co potwierdza odwrót od testocentryzmu na rzecz praktycznego przygotowania do życia.

Sztuczna inteligencja w szkole: Adaptacja zamiast zakazów

Polacy postrzegają rosnącą rolę sztucznej inteligencji w edukacji przede wszystkim przez pryzmat szans i wyzwań adaptacyjnych. Łącznie 70% ankietowanych odnosi się do narzędzi typu ChatGPT z pragmatyzmem lub optymizmem: 36% uważa je za nieuniknione narzędzie wymagające dostosowania systemu oświaty, a 34% widzi w nich szansę na unowocześnienie dydaktyki. Sceptycyzm wyraża 30% respondentów.

W odpowiedzi na wykorzystywanie AI przez uczniów, społeczeństwo zdecydowanie opowiada się za edukacją metodyczną (61%), która nauczy młodzież mądrego i etycznego korzystania z nowych technologii. Co czwarty badany (25%) proponuje zmianę samej formuły zadań na rzecz projektów i dyskusji w klasie, podczas gdy surowe kary popiera zaledwie 9% respondentów.

Nauczyciel jako mentor emocjonalny i rewolucja w ocenianiu

Sposób prowadzenia zajęć oraz rola nauczyciela przechodzą istotne przewartościowanie. Największa grupa respondentów (39%) uważa, że w ciągu najbliższych 10 lat kluczową kompetencją pedagoga będzie empatia i umiejętność budowania relacji międzyludzkich, a nie jedynie przekazywanie wiedzy encyklopedycznej. Ponadto ponad połowa badanych (55%) wskazuje kompetencje relacyjne jako fundament tworzenia autorytetu i szacunku w klasie.

Zmianom ulega także podejście do weryfikacji wiedzy oraz organizacji zajęć:

• Ocena kształtująca: Aż 86% respondentów opowiada się za reformą lub wycofaniem tradycyjnej skali ocen. Największa grupa (55%) chce większego akcentu na ocenę wspierającą rozwój ucznia, 17% proponuje ocenianie opisowe, a 14% uważa obecne stopnie za szkodliwe.

• Format lekcji: Aż 85% badanych uważa, że tradycyjny 45-minutowy model lekcji wymaga modyfikacji. 57% proponuje częstsze stosowanie warsztatów, a 22% przejście na bloki lekcyjne i pracę metodą projektów.

Cień na zmianach: Kryzys osłony psychologicznej i osamotnienie kadry

Mimo wysoki oczekiwań społecznych wobec nowoczesnej edukacji, badanie ujawnia trudną codzienność polskich nauczycieli. Aż 57% ankietowanych ocenia, że pedagodzy są zdani wyłącznie na siebie w walce z najtrudniejszymi problemami uczniów, takimi jak przemoc domowa czy ubóstwo. Kolejne 35% wskazuje na zbyt wolne działanie procedur pomocowych.

System wsparcia dla samych edukatorów również pozostawia wiele do życzenia – 91% respondentów krytycznie ocenia dostępną pomoc psychologiczną i instytucjonalną dla nauczycieli, określając ją jako częściową (52%) lub czysto papierową (30%). Dodatkowo 48% badanych uważa, że praca nauczyciela wiąże się z nadmierną kontrolą społeczną, naruszającą ich autonomię i prywatność.

Badanie „Realia edukacji. Oczekiwania społeczne i wyzwania systemowe zostało zrealizowane przez serwis Prezentmarzeń we wrześniu 2026 r. na próbie N = 847 respondentów metodą CAWI