Jak projektować osiedla odporne na zmiany klimatu

Susze przeplatane nawalnymi opadami sprawiają, że retencja wody staje się jednym z kluczowych elementów projektowania nowych osiedli. W miastach coraz mocniej odczuwających skutki zmian klimatu deszczówka przestaje być problemem, który trzeba szybko odprowadzić – staje się zasobem, który warto zatrzymywać i wykorzystywać lokalnie. W ten kierunek wpisują się rozwiązania rozwijane przez Skanska Residential Development Poland.

Zmiany klimatu coraz wyraźniej wpływają na funkcjonowanie polskich miast. Wiosną 2026 roku większość kraju zmagała się z suszą hydrologiczną i rolniczą – w kwietniu suma opadów wyniosła zaledwie 20–30 proc. normy wieloletniej, a czerwiec przyniósł nie tylko temperatury powyżej normy z lat 1991–2020, lecz także rekordowe wartości odnotowane w historii pomiarów instrumentalnych w Polsce. Kulminacja upałów przypadła na 27 i 28 czerwca, a w Słubicach zmierzono 38,5°C, ustanawiając nowy rekord temperatury czerwca.  Jednocześnie miasta coraz częściej doświadczają deszczy nawalnych, które w krótkim czasie przeciążają kanalizację i prowadzą do lokalnych podtopień. W tych warunkach zatrzymywanie wody opadowej jak najbliżej miejsca, w którym spadła, staje się jednym z podstawowych elementów adaptacji miast do zmian klimatu. 

Deszczówka jako zasób, nie problem

Takie podejście rozwija również Warszawa. „Zielona Wizja Warszawy” promuje koncepcję „miasta gąbki”, zakładającą zatrzymywanie deszczówki jak najbliżej miejsca opadu zamiast jej szybkiego odprowadzania do kanalizacji. Dokument wskazuje błękitno-zieloną infrastrukturę jako jeden z kluczowych elementów adaptacji miasta do zmian klimatu. Obejmuje ona m.in. zbiorniki retencyjne, ogrody deszczowe, zielone dachy, parki, niecki infiltracyjne i naturalne cieki, które ograniczają ryzyko podtopień, poprawiają mikroklimat oraz zwiększają odporność miasta na suszę i fale upałów. 

– W mieście kluczowe jest dziś nie tylko to, jak szybko odprowadzimy wodę po ulewie, ale także to, ile uda się jej zatrzymać w lokalnym krajobrazie. Jeśli deszczówka natychmiast spływa do kanalizacji, tracimy zasób, który mógłby zasilać roślinność, poprawiać mikroklimat i ograniczać skutki suszy. Retencja jest więc elementem miejskiej odporności: pomaga łagodzić skutki gwałtownych opadów, a także przygotowuje i uodparnia miasto na okresy niedoboru wody, okresy bezdeszczowe i fale upałów – mówi dr Kamil Jawgiel, hydrolog i geograf, Fundacja „Hydroni”.

Łuk Siekierkowski pokazuje kierunek zmian

Strategiczne założenia miasta są już przekładane na konkretne rozwiązania planistyczne. Dobrym przykładem jest koncepcja zagospodarowania wód opadowych dla obszaru Łuku Siekierkowskiego – terenu o powierzchni blisko 750 ha, który w przyszłości może stać się miejscem zamieszkania nawet 20–30 tys. osób. Dokument wskazuje kierunki gospodarowania deszczówką na tym obszarze: zatrzymywanie jej możliwie blisko miejsca opadu, ograniczanie odpływu do kanalizacji oraz wykorzystanie rozwiązań opartych na naturze, takich jak wkomponowane w zagospodarowanie terenu zbiorniki retencyjne, muldy chłonne czy rowy deszczowe. 

Zieleń, cień i retencja w praktyce

Założenia te znajdują odzwierciedlenie również w inwestycjach Skanska Residential Development Poland. Na osiedlu Jaśminowy Mokotów, w zależności od etapu realizacji, powierzchnia biologicznie czynna stanowi od 55 do nawet 65 proc. terenu inwestycji, co sprzyja naturalnej retencji i ogranicza efekt miejskiej wyspy ciepła. Różnica jest odczuwalna nie tylko w danych, ale też w codziennym doświadczeniu mieszkańców. W czasie upałów płyty chodnikowe, asfalt czy betonowe place mogą nagrzewać się do temperatur przekraczających 50°C, podczas gdy trawniki i zacienione alejki pozostają wyraźnie chłodniejsze. Z badań wynika, że sama obecność trawy może obniżać temperaturę powierzchni nawet o 24°C, a cień drzew – o 19°C, co pokazuje, jak duże znaczenie ma projektowanie osiedli z wysokim udziałem zieleni.

Integralnym elementem projektu jest także przekazany miastu Park Enklawa o powierzchni blisko 1 ha, w którym powstał staw o powierzchni około 120 m2 pełniący funkcję zbiornika retencyjnego. Po oczyszczeniu trafiają do niego wody opadowe, dzięki czemu rozwiązanie wspiera lokalny system gospodarowania tymi wodami, jednocześnie tworząc atrakcyjną przestrzeń rekreacyjną dla mieszkańców, a także środowisko do życia ryb czy kaczek.

Podobne rozwiązania Skanska stosuje również w innych inwestycjach mieszkaniowych, wyposażając je w zbiorniki retencyjne gromadzące deszczówkę wykorzystywaną później do podlewania zieleni. 

–  W projektowaniu osiedli coraz większe znaczenie ma dziś myślenie o wodzie opadowej jako o elemencie lokalnej odporności na zmiany klimatu. Zieleń, cień i retencja wpływają nie tylko na estetykę przestrzeni, ale przede wszystkim na komfort mieszkańców, mikroklimat oraz zdolność osiedla do lepszego radzenia sobie z upałami, suszą i intensywnymi opadami. Dlatego zatrzymywanie i ponowne wykorzystywanie deszczówki uwzględniamy już na etapie planowania inwestycji – mówi Aleksandra Sokołowska Menadżer Projektu, Skanska Residential Development Poland. 

Od pojedynczych inwestycji do systemowej adaptacji miasta

Skuteczna adaptacja miast do zmian klimatu wymaga współpracy samorządów, projektantów i inwestorów. Im więcej lokalnych rozwiązań retencyjnych powstaje jako element spójnego systemu, tym większa odporność miasta na długotrwałe susze, fale upałów i gwałtowne opady. Inwestycje mieszkaniowe mogą pełnić w tym procesie znacznie szerszą rolę niż tylko dostarczanie nowych mieszkań – stają się elementem, który wzmacnia potencjał błękitno-zielonej infrastruktury miasta i stanowi z nią spójną całość.

W praktyce oznacza to zmianę sposobu myślenia o projektowaniu osiedli: z przestrzeni, które jedynie odprowadzają wodę, w kierunku miejsc, które ją zatrzymują, wykorzystują i dzięki temu lepiej reagują na skrajne zjawiska pogodowe. Retencja, zieleń i cień stają się dziś nie dodatkiem do inwestycji, ale jednym z warunków tworzenia miast bardziej odpornych, komfortowych i przygotowanych na skutki zmian klimatu.