Szczepienia osób starszych to inwestycja w stabilność systemu ochrony zdrowia

Szczepienia ochronne osób starszych coraz wyraźniej umacniają swoją pozycję jako jeden z kluczowych filarów nowoczesnej, odpowiedzialnej polityki zdrowotnej. Dane NFZ (m.in. raporty refundacyjne) potwierdzają rosnące znaczenie refundowanych szczepień, w szczególności kierowanych do najstarszych pacjentów objętych tzw. listą S. W praktyce oznacza to wzmacnianie działań profilaktycznych kosztem interwencji podejmowanych dopiero na etapie zaawansowanej choroby. Podejście to jest szczególnie ważne w naszym kraju – Polska od lat pozostaje w ogonie Unii Europejskiej jeśli chodzi o wydatki przeznaczone na prewencję w zdrowiu.

W przypadku populacji seniorów profilaktyka ma szczególne znaczenie. Osoby w wieku 60+ i 65+ są najbardziej narażone na ciężki przebieg chorób zakaźnych, hospitalizacje oraz długotrwałe powikłania, które generują niebagatelne koszty dla systemu ochrony zdrowia. Szczepienia ochronne pozwalają znacząco ograniczyć to ryzyko, zmniejszając liczbę zarówno wizyt ambulatoryjnych, jak i hospitalizacji.

Analizy ekonomiczne prowadzone w Europie i na świecie jednoznacznie potwierdzają, że szczepienia dorosłych należą do najbardziej opłacalnych interwencji zdrowotnych. Szacuje się, że każda jednostka waluty zainwestowana w szczepienia osób dorosłych może przynieść znaczny zwrot, wynikający z unikniętych kosztów leczenia, hospitalizacji oraz opieki długoterminowej. W przypadku populacji osób powyżej 50. roku życia zwrot z inwestycji również pozostaje wyraźnie dodatni i sięga średnio około czterokrotności poniesionych nakładów.

Niezależne analizy ekonomiczne potwierdzają, że szczepienia osób starszych mogą znacząco zmniejszyć obciążenie zdrowotne i koszty systemu ochrony zdrowia. Dla populacji dorosłych w wieku 60+ w Belgii oszacowano, że szczepienie przeciwko RSV z trzyletnią ochroną mogłoby zapobiec około 154 728 przypadkom objawowej choroby, 3 688 hospitalizacjom oraz 502 zgonom w okresie trzech lat w porównaniu z brakiem szczepień. Takie działania profilaktyczne przełożyłyby się na oszczędności rzędu ok. 36 mln euro w bezpośrednich kosztach medycznych w tym samym horyzoncie czasowym. Te wyniki podkreślają, że szczepienia seniorów mają potencjał nie tylko ograniczać zachorowania, lecz także znacząco redukować wydatki systemu ochrony zdrowia związane z hospitalizacjami i leczeniem powikłań.

Zgodnie z najnowszymi danymi najstarszej na świecie niezależnej organizacji badawczej w dziedzinie ekonomiki zdrowia - OHE (ang. Office of Health Economics), szczepienia dorosłych to jedno z najbardziej efektywnych narzędzi w profilaktyce zdrowotnej, generujące korzyści wielokrotnie przewyższające ich koszt. Według modelu ekonomicznego OHE szczepionki dla dorosłych zapewniają średnio do 19-krotnego zwrotu z inwestycji (ROI), a w przypadku pneumokoków zwrot ten wynosi średnio 33-krotną wartość inwestycji. Obliczony przez ekspertów OHE średnio 33-krotny zwrot obejmuje przede wszystkim korzyści na rzecz zdrowia populacyjnego, a więc zmniejszoną zachorowalność i śmiertelność z powodu inwazyjnej choroby pneumokokowej.

Skuteczność szczepień ochronnych u osób starszych potwierdzają także dane rzeczywiste (real-world evidence) pochodzące z dużych systemów ochrony zdrowia. W Stanach Zjednoczonych badania obejmujące populację dorosłych w wieku 60 lat i więcej, wykazały około 80-procentową redukcję hospitalizacji związanych z zakażeniem RSV oraz około 81-procentową redukcję ciężkich przebiegów choroby, definiowanych jako pobyt na oddziale intensywnej terapii lub zgon¹. Wyniki te potwierdzają wysoką skuteczność szczepień w warunkach codziennej praktyki klinicznej, poza kontrolowanymi badaniami randomizowanymi.

Podobne wnioski płyną z pierwszych wysokiej jakości europejskich danych RWE. Analiza przeprowadzona w Anglii obejmująca osoby w wieku 75–79 lat, wykazała skuteczność szczepień na poziomie 82–87 procent w zapobieganiu hospitalizacjom i ciężkim przebiegom zakażeń RSV². Dane te wskazują, że także w europejskich realiach systemowych szczepienia seniorów przekładają się na istotne ograniczenie ryzyka ciężkiej choroby.

Efekt ten znajduje potwierdzenie również na poziomie populacyjnym. Analiza wdrożenia narodowego programu szczepień RSV w Szkocji, obejmująca osoby w wieku 75–79 lat, wykazała, że przy wyszczepialności na poziomie 68 procent możliwe było osiągnięcie 62-procentowej redukcji hospitalizacji związanych z RSV już w pierwszym sezonie funkcjonowania programu³. Wyniki te pokazują bezpośrednie przełożenie skuteczności klinicznej szczepień na realne zmniejszenie obciążenia systemu ochrony zdrowia, w tym zapotrzebowania na hospitalizacje i opiekę wysokospecjalistyczną.

Korzyści ze szczepień seniorów mają charakter nie tylko ekonomiczny, ale przede wszystkim zdrowotny i społeczny. Dla pacjentów oznaczają one większą szansę na zachowanie samodzielności, sprawności i jakości życia. Dla systemu ochrony zdrowia – mniejsze obciążenie szpitali, personelu medycznego oraz budżetu przeznaczanego na leczenie skutków chorób, którym można było zapobiec.

Warto spojrzeć na te dane także w szerszym, europejskim kontekście. Raport Ambrosetti House wskazał, że Polska znajdowała się wśród krajów Unii Europejskiej o najniższych wydatkach na profilaktykę zdrowotną, wyprzedzając jedynie Rumunię. Zwiększanie nakładów na szczepienia ochronne jest więc nie tyle nowym obciążeniem finansowym, ile nadrabianiem wieloletnich zaległości i dostosowywaniem się do standardów państw, które od lat traktują profilaktykę jako fundament stabilnego systemu ochrony zdrowia.

Rosnące znaczenie refundowanych szczepień, w tym dla osób starszych, wpisuje się w długofalowe myślenie o zdrowiu publicznym. To inwestycja, która zwraca się wielokrotnie – zarówno w wymiarze finansowym, jak i społecznym – pozwalając lepiej przygotować system na wyzwania związane ze starzeniem się populacji.