W turbulentnych czasach, planowanie jest jeszcze ważniejsze. Skuteczność ważna jest zawsze.

Mirosław Proppé Prezes Fundacji WWF Polska

Refleksja na progu roku

Jako człowiek, który przekroczył pięćdziesiąty rok życia, zacząłem inaczej patrzeć na obowiązek dzielenia się doświadczeniem. Impulsem do tych przemyśleń stały się dwie lektury: „Dlaczego umieramy” noblisty Venki Ramakrishnana oraz „Odkrywanie nowej mocy” Arthura C. Brooksa. Szczególnie ta druga pozycja uświadomiła mi, że po osiągnięciu pewnej cezury wiekowej, naszą rolą staje się przekazywanie wniosków z dotychczasowych prób i błędów, by służyły one wspólnocie.

Moje subiektywne podsumowanie 2025 roku, oparte na ponad dwudziestoletniej praktyce w zarządzaniu organizacjami i zespołami, zamyka się w trzech kluczowych obszarach, które determinują naszą obecną sytuację. Stoimy w obliczu gwałtownego rozwoju technologii AI, która tworzy nowe trendy społeczne i polityczne. Po drugie, skomplikowana geopolityka, która – ku mojemu rozczarowaniu jako dziecka lat 70. – brutalnie weryfikuje wartości, w których wyrastałem. Widzimy narastającą polaryzację, w której merytoryczna dyskusja jest zastępowana przez cyniczne wykorzystywanie niepełnej wiedzy i epitetów. Oraz że kwestie krytyczne dla przetrwania naszej cywilizacji, takie jak globalne ocieplenie i utrata różnorodności biologicznej, spychane są na margines debaty społecznej.

Materializacja ryzyka

Przez dekady nauka ostrzegała nas przed tym, co dziś staje się naszą codziennością. Pamiętam, gdy blisko 20 lat temu, w 2006 roku, po raz pierwszy zetknąłem się z raportem „Klimat” przygotowanym przez IMGW. Wnioski były jednoznaczne: będzie cieplej, pokrywa śnieżna będzie zanikać, a wilgotność powietrza i mgły staną się bardziej uciążliwe. Ówczesne rekomendacje dla branży transportowej czy budowlanej, dziś stają się pilną koniecznością.

W 2010 roku, pracując dla operatorów sieci dystrybucyjnych w południowej Polsce, obserwowałem kataklizm: temperatury oscylujące wokół zera i mokry deszcz ze śniegiem, który osadzał się na przewodach, rwąc je pod ciężarem lodu. Scenariusz ten powtórzył się pod koniec 2025 roku na Podkarpaciu. Ryzyka opisane w starych raportach naukowych materializują się tu i teraz. Jako społeczeństwo musimy postawić sobie pytanie: kto dziś w administracji i zarządach firm realnie uwzględnia najnowsze rekomendacje nauki? Czy traktują obecne mrozy jako „odprężenie”, czy rozumieją, że to tylko fluktuacje w niebezpiecznym, wieloletnim trendzie? Globalni liderzy (coroczny raport World Economic Forum z Davos) zauważają te czynniki jako zagrożenie ciągłości działania już od dekady. Firmy ubezpieczeniowe (sławny przykład braku możliwości ubezpieczeń przeciwpożarowych w Kalifornii, ale także u nas: ubezpieczeń przeciwpowodziowych i strat rolniczych) odzwierciedlają te czynniki w cenie ubezpieczenia i w braku możliwości ubezpieczenia niektórych ryzyk.

Woda – krew ekosystemu w stanie krytycznym

W 2026 roku musimy uznać wodę za nasz absolutny priorytet strategiczny. Sytuacja hydrologiczna Polski jest alarmująca. Naszym głównym źródłem wody są opady, jednak sposób ich dystrybucji w czasie drastycznie się zmienił. Kluczowe dla zasilania wód podziemnych zasoby śnieżne zmniejszyły się w Polsce o około 40% w ciągu ostatniego półwiecza. Dziś zmagamy się z długimi okresami suszy, przerywanymi gwałtownymi, nawalnymi opadami, których wysuszona gleba i zabetonowane miasta nie są w stanie przyjąć.

Naszym błędem jest poleganie na anachronicznym systemie melioracyjnym, którego długość w Polsce można porównać do obwodu równika. System ten, zamiast zatrzymywać wodę, odsyła ją natychmiast do Bałtyku, pogłębiając deficyt. Rozwiązaniem nie są wielkie zbiorniki zaporowe. Musimy odejść od myślenia o „wannie w ogrodzie” na rzecz naturalnej retencji, odbudowy mokradeł i meandrujących rzek. To jedyna droga, by zapewnić wodę dla rolnictwa, przemysłu i celów komunalnych.

Bioróżnorodność – fundament, który kruszeje

Równie palącym wyzwaniem jest dramatyczny spadek różnorodności biologicznej. Od 1970 roku populacja kręgowców na świecie zmniejszyła się o 73%. Oznacza to, że z każdych 100 zwierząt, które żyły wtedy, gdy się urodziłem, dziś pozostało zaledwie 27 sztuk. W Polsce szczególnie widać to na przykładzie ptaków śródpolnych, których liczebność od 1980 roku spadła o 60% z powodu niszczenia miedz i intensyfikacji rolnictwa.

Konsekwencje tego stanu rzeczy uderzają bezpośrednio w nas. Brak naturalnych sprzymierzeńców w walce ze szkodnikami wymusza stosowanie chemii, która odkłada się w żywności i niszczy strukturę gleby. To wpływa na cenę produkcji i jakość żywności. Polska gleba traci próchnicę – jej zawartość spadła z historycznych 3–3,5% do alarmujących 1–2%, podczas gdy zdrowa gleba powinna zawierać jej 5%. Bez radykalnej zmiany w planowaniu przestrzennym, która da naturze miejsce do odrodzenia się, nasze zasoby naturalne będą dalej zanikać, podnosząc koszty życia i produkcji rolnej.

Rzeczy ważne i ważniejsze

Zarządzanie to sprawczość, a sprawczość wymaga koncentracji na wspólnych celach ponad podziałami resortowymi i politycznymi. Pośród wielu bieżących spraw i zwrotów sytuacji, dla naszego kraju pozostają najważniejsze dwie fundamentalne kwestie:

1. W zakresie gospodarki wodnej: Musimy wprowadzić systemową retencję miejscową i przenieść Wody Polskie do resortu środowiska, by priorytetem przestała być infrastruktura, a stała się ochrona zasobów. Konieczna jest odbudowa mokradeł oraz bezwzględne ściganie nielegalnych zrzutów ścieków jako naruszenia zasad uczciwej konkurencji. Musimy również zweryfikować pozwolenia wodno-prawne, które obecnie sankcjonują niszczenie rzek.

2. W zakresie zagospodarowania przestrzennego: Potrzeby naturalne muszą zostać zrównane w procesach planistycznych z potrzebami urbanizacyjnymi czy transportowymi. Musimy tworzyć korytarze ekologiczne i umożliwić systemową zamianę gruntów, by wyprowadzać ludzi z terenów zalewowych na obszary bezpieczne, obniżyć koszty infrastruktury, zlikwidować wykluczenie transportowe i dostępu do usług publicznych, takich jak edukacja i ochrona zdrowia.

Zaufanie jako narzędzie przetrwania

Jak to osiągnąć w dobie tak silnej polaryzacji? Odpowiedź odnajduję w literaturze pięknej. W „Małym Księciu” lisek uczył, że budowanie relacji wymaga cierpliwości i „oswojenia”. Współpraca wymaga, byśmy usiedli razem przy jednym stole, odrzucając strach przed atakiem i chęć atakowania drugiej strony. Media powinny dać więcej głosu ekspertom niż politykom, politycy powinni aranżować otwartą dyskusję, nie podawać recepty oparte o ich „widzi mi się”.

Życzę nam wszystkim, aby 2026 rok był czasem sensownych postanowień, które doczekają się realizacji. Mamy wiedzę i narzędzia – brakuje nam jedynie odwagi, by uznać przyrodę za element niezbędny dla ciągłości działania przedsiębiorstw i naszej wspólnej przyszłości.